رئیس توسعه صنایع پایین دستی در گفت و گوی اختصاصی با خبرنگار ایران پترونت گفت: در بسیاری از مواقع برخی از سرمایه گذاران و مسئولین دولتی یاسیاسی با هدف اشتغال زایی درخواست احداث طرح های بالادستی پتروشیمی را می دهندو بلعکس ، سرمایه گذارانی که توان سرمایه گذاری در بخش پایین دستی را دارند برای طرح های میان دستی پیشنهاد می شود.
رضا محتشمی پور با اعلام این مطلب گفت: برای تخمین سود آوری صنایع بالادستی و پایین دستی صنعت نفت مجوعه ایی از شاخص های اقتصادی وجود دارد که اگر سود آوری به این شاخص ها نزدیک نباشد یا شاخص های مناسبی انتخاب نشود ، طرح توجیه اقتصادی پیدا نخواهد کرد.
وی در ادامه افزود: نرخ بازگشت سرمایه در صنعت نفت ایران مناسب است و این امر از وضعیت مخازن موجود در کشور ناشی می شود زیرا هزینه ی بهره برداری از مخازن در ایران پایین است و این امرموجب می شود بازگشت سرمایه در ایران بیشتر از سایر کشورها باشد.
محتشمی پور اظهار داشت: از لحاظ اقتصادی برای تشخیص میزان سودآوری یک طرح باید میزان مصرف منابع و بازگشت سرمایه آن طرح را درنظر گرفت بنابراین عموما نمی توان گفت صنایع پایین دستی پتروشیمی از بالادستی سودآورتر است.
وی در ادامه تاکیدکرد: سودآوری لزوما در بخش پایین دستی پتروشیمی نیست چون سودآوری به شاخص هایی نظیر مکان طرح ، محل تامین خوراک و مکانیزم تامین دانش فنی و... مرتبط است که باعث می شود طرحی در بالادستی و پایین دستی پتروشیمی سودآور شود.
وی ادامه داد: برای مثال درصنایع پلیمری ( بالادستی ) برای توسعه موادی مانند اتیلن به دلیل تفاوت در هزینه ی تامین خوراک با کشورهای غربی هزینه ی قیمت تمام شده محصول نیز متفاوت است و این امر موجب شده تولید این مواد در کشور ما سودآورتر از این کشورها باشد ضمن اینکه مکان یابی یکی دیگر از شاخص هایی است که در هزینه ها تغییر ایجاد می کند.
محتشمی پور در ادامه افزود: حجم سرمایه گذاری طرح الفین مشخص است ولی اگر این طرح در نزدیکی منابع تامین خوراک یا منابع گازی و یا در اروپا اجرا شود دارای هزینه های متفاوتی خواهد بود به همین دلیل در این حوزه مزیت های زیادی نسبت به کشورهای اروپایی داریم.
وی گفت: البته این مطلب درهمه ی امور صادق نیست و لزوما احداث یک واحد قطعه سازی کنار واحد تولید کننده اتیلن سود طرح را افزایش نمی دهد بلکه باید عامل بازار را نیز مدنظر قرار داد و اگر هزینه ی حمل محصول نهایی از هزینه ی حمل خوراک بیشتر باشد طرح زیان ده خواهد بود وبا در نظر گرفتن تمام این عوامل یک طرح سود آور خواهد بود.
محتشمی پور در پاسخ به اینکه اشتغال زایی در کدام بخش از پتروشیمی بیشتر است گفت: به طور کلی زنجیره ی صنعت نفت هر چه از ابتدا به انتها نزدیک می شود حجم سرمایه گذاری کاهش می یابد . هزینه ی برخی از پروژه های بخش بالادستی بسیار سنگین و در حد ملی و فراملی است.
وی افزود: بنابراین حجم سرمایه مورد نیاز در بخش بالادستی بسیار بالاست ضمن اینکه طرح های بالادستی به طور مستقیم اشتغال زایی زیادی ندارد برای مثال تعداد افرادی که در یک پروژه حفاری مشغولند به تعداد انگشتان دست هم نمی رسد ولی اشتغال زایی و حجم سرمایه مورد نیاز در منابع پایین دستی کاملا متفاوت است.
وی افزود: تفاوت میزان اشتغالزایی و حجم سرمایه در بخش بالادستی و پایین دستی پتروشیمی به قدری زیاد است که جمع این دو را سرانه اشتغال می گیرند که نشان دهنده ی سرمایه انجام شده به ازاء هر شغل است.
رئیس توسعه صنایع پایین دستی به خبرنگار ایران پترونت تاکید کرد: یکی دیگر از تفاوت های مشهود بخش بالادستی و پایین دستی صنعت نفت میزان مهارت نیروی انسانی در این بخش است.
وی تصریح کرد: صنعت نفت به دلیل مهارت بسیار بالایی که در حوزه های بالادستی نیاز دارد حقوق و دستمزد بالایی را می طلبد برای مثال همه در کشور معتقد اند که حقوق خلبان ها در کشور پایین است گرچه حقوق آنها که برابر با یک میلیون تومان در ماه می باشد به نسبت نرم جامعه حقوق کمی نیست ولی همه موافقند که برای یک خلبان کم است مشاغل صنعت نفت نیز دارای چنین ویژگی است.
وی گفت: همین مشاغل بالادستی صنعت نفت از سویی با سختی کار و شرایط آب و هوایی بد گره خورده و ا زسوی دیگر تخصص بالایی را نیاز دارد به گونه ایی که در حال حاضر ، کشور برای تامین برخی از تخصصها در این صنعت محدودیت دارد بنابراین متخصصانی که توانایی فعالیت در پروژه های اکتشاف و تولیدی را دارا هستند در جهان از حقوق معینی برخوردارند که اگر این حقوق پرداخت نشود به راحتی این متخصصان را از دست می دهیم.
وی اظهارداشت: مهارت مورد نیاز با حرکت به سمت صنایع پایین دستی کاهش می یابد تا جایی که در انتهای زنجیره مهارت مورد نیاز به حداقل کاهش می یابد.
وی افزود: امروزه کشوری مانند چین از این مهارت حد اکثر استفاده را کرده و بخش عمده ای از بار اشتغال خود را در انتهایی ترین بخش پتروشیمی قرار داده است چون دارای دو ویژگی مهارت پایین و اشتغال زایی بالا است.
محتشمی پور در ادامه گفت: در صنایع بالادستی شاهد سطح بالایی از حقوق ، هزینه سرمایه گذاری ، مهارت و تعداد کم اشتغال هستیم. هرچه به سمت صنعت پایین دستی حرکت کنیم این نسبت تغییر می کند و به حدی می رسد که حتی از کشاورزی نیز اشتغال زایی بیشتری در پی دارد.
وی گفت: درصد بازگشت سرمایه در صنایع پایین دستی کمتر از صنایع بالادستی است ولی به دلیل این ویژگی ها و توانایی که این صنعت در توزیع ثروت دارد بسیار مورد توجه قرار گرفته است.
محتشمی پور تصریح کرد: واحد میان دستی حداکثر 3 درصد هزینه تولید یک محصول به نیروی انسانی مربوط می شود و هزینه های سرمایه ای و تامین تجهیزات بخش اصلی قیمت تمام شده را تامین می کند ولی در صنایع پایین دستی هزینه نیروی انسانی افزایش می یابد این بدان معناست که توزیع ثروت و سود در این بخش بیشتر است به همین دلیل تاثیر احداث یک خوشه از واحدهای کوچک پلیمری در یک منطقه در زمینۀ توسعه منطقه ای و توزیع درآمد خیلی بیشتر از یک واحد نفت و گاز یا پتروشیمی است .
وی گفت: برای مثال خوشه صنعتی دوریکا در مشهد با کمتر از 120میلیارد ریال سرمایه گذاری در حدود 3000 نفر اشتغال کاملا بومی ایجاد کرده است. اما این عدد برای مجتمع مارون درحدود 17،000 میلیارد ریال برای حداکثر 2000 نفر اشتغال است که کمتر از 40% آنها بومی استان خوزستان هستند.
البته ایجاد واحدهای کوچک نیز باید بصورت خوشه باشد و واحدهای کوچک و منفرد شانس کمی برای بقا دارند.